Petje af voor de boekenbranche die een vuist maakt tegen BTW verhoging

‘Petje Af’ is er weer! In deze rubriek bespreekt Bijl PR een spraakmakende campagne, een concept of product dat zich onderscheidt. We nemen ons spreekwoordelijke petje af voor zijn relevantie, originaliteit of resultaat. Dit keer een compliment van communicatieadviseur Carina Kortenoeven aan de Nederlandse boekenbranche die zich niet stilzwijgend een btw-verhoging in de maag laat splitsen. “En terecht”, vindt zij.   

Lezen is niet alleen ontzettend leuk, maar ook essentieel voor onze ontwikkeling. In het bijzonder voor die van kinderen en jongeren. Daarom spreek ik mijn waardering uit voor deze campagne die een actueel en urgent onderwerp aan de kaak stelt op een krachtige en creatieve manier.  

Kwart leerlingen risico op laaggeletterdheid

Het gaat belabberd met de leesvaardigheid in Nederland, kopte Volkskrant vorig jaar. Uit onderzoek van Pisa Nederland, internationaal vergelijkend onderzoek uit 2018 dat onder andere de leesvaardigheid van leerlingen test, blijkt dat bijna een kwart van de 15-jarige leerlingen niet op het niveau leest dat vereist is om goed te kunnen functioneren op school of in de maatschappij. Voor een kwart van de leerlingen ligt laaggeletterdheid zelfs op de loer! Vervolgonderzoek uit 2022 bevestigt dat de daling in leesvaardigheid zich verder heeft doorgezet; Nederland daalt harder en scoort lager dan andere EU-landen. Expertisecentrum Nederlands PIRLS toont aan dat basisschoolkinderen beter presteren in leesvaardigheid als ze thuis meer boeken hebben. Lezen verbetert niet alleen de leesvaardigheid, maar draagt ook bij aan de sociaal-emotionele en taalkundige ontwikkeling van kinderen, bevordert concentratie en creativiteit.  

Conclusie: we moeten meer lezen. Tegelijkertijd heeft het nieuwe kabinet het voornemen om de btw op boeken naar 21% te verhogen, waaronder ook studie- en schoolboeken. Als het plan van de PVV, VVD, NSC en BBB doorgaat, krijgt Nederland het een-na hoogste btw-tarief op culturele goederen en diensten van de hele Europese Unie. Boeken (en kennis) worden dus duurder. Tegenstrijdig toch?  

21 procent btw, een waardeloos idee 

Een paar euro meer per boek heeft een grote impact op (kleine) portemonnees. De boekenbranche, vertegenwoordigd door Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB), Groep Algemene Uitgevers (GAU) en de Koninklijke Boekverkopersbond (KBb), vindt het idee van het nieuwe kabinet naar eigen zeggen waardeloos, mede omdat het haaks staat op het hoofdlijnenakkoord waarin leesvaardigheid prioriteit krijgt. Na de presentatie van het hoofdlijnenakkoord sloegen zij de handen ineen met een petitie “21 procent btw een waardeloos idee“. Ze brachten deze petitie onder de aandacht met een 360-graden aanpak, inclusief een website, online campagne in samenwerking met o.a. De Speld en boektokkers, printadvertenties én mediabenadering.  

Het resultaat was indrukwekkend. Binnen twee weken hadden meer dan 285.000 mensen de petitie ondertekend, die op 11 juni werd aangeboden aan de Tweede Kamer in de vorm van een boek. Die ochtend werden rond het gebouw van de Tweede Kamer reusachtige versies van bekende boeken geplaatst met aangepaste titels, zoals ”Hoe overleef ik 21 procent btw?” (gebaseerd op Hoe overleef ik? van Francine Oomen) en ”De Griezelbtw” (op basis van De Griezelbus van Paul van Loon). Een grappige knipoog, als je het mij vraagt.  

Samen sta je sterk 

Deze actie bewijst dat een petitie nog steeds een krachtig democratisch middel is om gezamenlijk een vuist te maken tegen beleid of waardeloze ideeën. Wat ik goed vind aan deze campagne, is de eenvoud. De petitie en oproep in actie te komen vormen het centrale element, gedragen door een sterke mix van online, print, media en fysieke elementen. Inclusief partners die aanhaken of helpen met gratis advertentieruimte; het wordt iets van ‘ons allemaal’. En dat werkt. De actie krijgt op meerdere momenten veel media-aandacht van onder andere WNL,  NOS en NU.nl en het oorspronkelijke doel van 100.000 handtekening is ver voorbijgestreefd. Mooi! Ook op social media zorgt de verhoging van de btw voor een discussie. Zo waren op X voor- en tegenstanders er als de kippen bij om hun mening te uiten en ontstonden er flinke discussies. 

Breder dan boeken protest

Niet alleen boeken worden met de btw-verhoging duurder. Ook sport, cultuur, kunst, horeca en media. Mooie en noodzakelijke dingen. En waar ik vanuit mijn vak nóg meer naar kijk: onafhankelijk nieuws en kwalitatieve journalistiek worden duurder en dus minder toegankelijk voor mensen die minder te besteden hebben. Nieuwskloof-alert! In ons vakgebied zullen we mensen minder makkelijk kunnen bereiken als oplages of abonnees dalen, maar ook het risico op desinformatie en fake-news neemt toe.  

Gelukkig komen er naast de boekenbranche nog veel meer partijen uit allerlei hoeken in actie met petities, campagnes, opiniestukken en brieven aan fractievoorzitters van de Tweede Kamer. Bezorgde burgers, de festivalbranche en verschillende belangenorganisaties uit de cultuur, sport, horeca en media spreken zich uit. De laatste groep lanceerde gezamenlijk de campagne #geenhogerebtw met een paginagrote advertentie in alle dagbladen en een website. Er gaan een hoop stemmen op, dat is duidelijk. Nu hopen dat de dames en heren in Den Haag er oren naar hebben.