Écht participeren, dat moeten we nog leren.  

Écht participeren, dat moeten we nog leren.  

Burgerberaden, klankbordgroepen, wijkraden, burgerfora, gemeentepeilers.. We participeren wat af met elkaar. Want, vinden steeds meer beleidsmakers, organisaties en ook burgers: de Nederlander moet wat te vertellen hebben. En dat is ook zo. De tijd dat de stem van de burger beperkt bleef tot de stembus en Nederlanders gehoorzaam en vol vertrouwen naar de overheid keken, is voorbij. 

In deze blog delen adviseurs Carina Kortenoeven en Ruud Bijl hun visie op burgerparticipatie en de uitdagingen en kansen die dit met zich meebrengt.  

Er is steeds meer ruimte voor dialoog. Participatie is een belangrijke pijler in de omgevingswet waardoor mensen betrokken worden en feedback kunnen geven. Zodat er, in ieder geval in theorie, betere beslissingen genomen worden. Inwoners denken, doen en beslissen steeds actiever mee in gemeentes. Burgerberaden poppen als paddenstoelen op uit de grond waarbij zo’n 150 inwoners worden ingeloot om mee te doen, als afspiegeling van de samenleving. Burgerparticipatietools worden door het hele land ingezet met als doel participatie makkelijk en toegankelijk te maken via een Whatsapp-bericht of speciale App. De democratie op haar best.  

Alle stemmen gehoord?

Maar. Ja, er is een maar. Als je foto’s van een gemiddelde participatiebijeenkomst bekijkt, ontstaat een ander beeld. Het publiek is merendeels wit en vijftig plus en bevindt zich in het welbekende ‘zaaltje’: een door tl-balken verlichte kale ruimte in een buurthuis of sporthal, waar sfeer ver te zoeken is. Voelt iedereen zich daar thuis? Hoe zit het met mensen die geen of minder goed Nederlands spreken, lopen die daar ook binnen? Of mensen die in armoede leven en genoeg hebben aan de uitdagingen van vandaag? Stadsgenoten die het vertrouwen in instanties totaal hebben opgegeven? Het feit dat ze mógen meedoen, wil niet zeggen dát ze meedoen. Participatie is in Nederland weggelegd voor participatietijgers: mensen die in het dagelijks leven al bezig zijn met de onderwerpen die op de agenda’s staan. Die zich durven uitspreken. Die zich kúnnen uitspreken. 

Ambtelijke meetlat

De intentie van burgerparticipatie is fantastisch: alle burgers een stem. Breed gedragen voorstellen en draagvlak, idem. Helaas is het resultaat vaak teleurstellend. Een overzichtelijk proces, een van tevoren gesteld tijdspad en geschetste kaders wegen nog te vaak zwaarder dan het einddoel om écht iedereen te betrekken. Daarnaast wordt participatie nog te vaak langs de ambtelijke meetlat gelegd waar het volgens de lijstjes aan moet voldoen. Klopt het op papier? Past het binnen de politieke ambities? We hebben geparticipeerd, er is een aanbeveling, check. De vinkjes zijn gezet en hup, op naar het volgende participatieproject. Een gemiste kans!

Verwachtingsmanagement voorkomt teleurstellingen

Burgerparticipatie gaat regelmatig gepaard met teleurstelling. “Waarom zou ik meedoen, ze doen uiteindelijk toch niks met de uitkomst”, hebben we regelmatig gehoord tijdens participatietrajecten. Dit heeft te maken met een te hoge lat en beloftes die niet worden waargemaakt. Het is van cruciaal belang om van tevoren te vertellen wat er wordt verwacht van de burger. Waar heb je wel en waar heb je geen invloed op? Wat wordt er precies met jouw bijgedragen steentje gedaan? 

Hyperpersoonlijk

Om te beginnen vraagt inclusieve participatie een stevige investering om verschillende doelgroepen zover te krijgen dat ze zich uitspreken. Er is een persoonlijke en laagdrempelige aanpak nodig waarbij mensen in hun eigen omgeving worden bereikt. Op hun eigen niveau, in hun eigen taal. Ook wanneer een thema niet op de dagelijkse agenda staat. Dit kan zijn door een gesprekje op straat of tijdens de wekelijkse taalles, op het pleintje in de wijk of misschien zelfs bij de voordeur. Vervolgens mogen mensen reageren op hun eigen manier. Schrijf je liever geen dingen op? Dan deel je mondeling je mening. Vind je het lastig teksten te begrijpen? Dan zeggen de plaatjes genoeg. Het is belangrijk dat dit gedurende het gehele proces gebeurt. Het liefst voorafgaand al, zodat de opgehaalde informatie als basis dient voor de verdere aanpak.

Maar – en dat is misschien wel de belangrijkste – valt of staat een succesvol participatietraject met de intrinsieke motivatie om écht te weten wat de burger beweegt. Een traject waar representatie leidend is. Rekening houdend met haalbaarheid en kaders, maar bouwend op de basisgedachte dat alle stemmen tellen. Alleen dan is participatie een succes!